giáo dục và khoa cử của văn minh đại việt

Bách khoa toàn thư cởi Wikipedia

Giáo dục khoa cử Đại Việt thời Lý nhập lịch sử hào hùng nước ta phản ánh chính sách dạy dỗ và khoa cử nước Đại Việt từ thời điểm năm 1010 cho tới năm 1225.

Bạn đang xem: giáo dục và khoa cử của văn minh đại việt

Giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]

Nhà Lý là triều đại thứ nhất ở nước ta xác lập khối hệ thống dạy dỗ khoa cử sở hữu hệ thống[1]. Từ đầu công nguyên vẹn thời Bắc nằm trong, những triều đại Trung Quốc tiếp tục quảng bá chữ Nho, cởi ngôi trường học tập bên trên nước ta, với ý niệm là khí cụ đồng hóa[2]. Đến thế kỷ 10, chữ Hán đang trở thành chữ ghi chép đầu tiên, tuy nhiên số người biết chữ Nho vô cùng rất ít. Các ngôi nhà sư thông thường là lớp trí thức cần thiết kề bên những viên chi hậu, viên nước ngoài lương y.

Sang thời Lý, năm 1070, Lý Thánh Tông mang lại xây cất Văn Miếu ở kinh trở thành Thăng Long, che đậy tượng Khổng Tử, Chu Công, tứ phối 72 người thánh thiện của đạo Nho. Năm 1076 vua Lý Nhân Tông lập đi ra Văn Miếu. Tuy nhiên, những ngôi nhà nghiên cứu và phân tích nhận định rằng Văn Miếu đơn thuần ngôi trường học tập công thứ nhất bởi triều đình đầu tiên đứng đi ra tổ chức triển khai, thể hiện nay sự quan hoài so với việc học tập của tôn thất, còn ngôi trường học tập tư được tạo hình trước đó[3].

Các cỗ quốc sử như Đại Việt sử ký toàn thư, Khâm quyết định Việt sử thông giám cương mục ko thưa ví dụ về khối hệ thống ngôi trường học tập bên trên những khu vực thời Lý. Các ngôi nhà nghiên cứu và phân tích địa thế căn cứ nhập biên chép của sách Tây Hồ chí xác định rằng ngôi trường học tập tư và đã được cởi bên trên kinh trở thành Thăng Long trước lúc Văn Miếu hình thành[3].

Trường học tập tư thứ nhất được xác nhận là ngôi trường Bái Ân của Lý Công Ân - một tông thất ngôi nhà Lý ko đi ra thực hiện quan liêu nhưng mà ở trong nhà dạy dỗ học[3]. Ông sinh sống ở thôn Bái Ân, ni nằm trong phường Nghĩa Đô, quận CG cầu giấy. Lý Công Ân là một trong những học tập trò của sư Vạn Hạnh, cũng là một trong những tín đồ dùng Phật giáo như nhiều người đương thời tuy nhiên ông vẫn cởi ngôi trường dạy dỗ học tập truyền thụ kỹ năng Nho giáo[4].

Tuy nhiên, trong mỗi năm đầu, khối hệ thống ngôi trường học tập ko nhiều. Có nhì dạng ngôi trường lớp[5][6]:

  • Một là những người dân biết chữ tuy nhiên cút đua ko đỗ đạt, cởi lớp dạy dỗ học tập nhằm tìm hiểu sinh sống hoặc đẳng cấp quan liêu lại hoặc những người dân tiếp tục đỗ đạt, vì như thế nhiều nguyên nhân tiếp tục về ngôi nhà (nghỉ hưu, bị thải hồi, kể từ quan liêu...) cởi lớp dạy dỗ mang lại con trẻ bản thân hoặc những người dân đằm thắm mến.
  • Hai là những ngôi trường học tập tồn bên trên trong số miếu bởi những ngôi nhà sư giảng dạy dỗ (không chỉ dạy dỗ Phật giáo và truyền đạt cả kỹ năng Nho giáo).

Sách vở đa số nhập khối hệ thống huấn luyện và đào tạo là Tứ thư, Ngũ kinh, Bắc sử, Nam sử và sách của bách gia chư tử. Tuy nhiên, bởi tác động đậm đường nét của Phật giáo và 1 phần của Đạo giáo, Nho giáo chưa tồn tại địa điểm duy nhất như sau đây. Các ngôi trường lớp còn dạy dỗ nhiều kỹ năng về Phật giáo và Đạo giáo[7]. Chữ ghi chép đầu tiên nhập dạy dỗ vẫn tiếp tục những đời trước là chữ Hán[8].

Xem thêm: viết văn nghị luận về ô nhiễm môi trường

Như vậy nhập thời Lý cho dù vô cùng quan tâm đạo Phật tuy nhiên kể từ trung kỳ tiếp tục quan tâm đạo Nho hơn trước đây, vì như thế Nho giáo là triết lí xử lý được những quan hệ cơ bạn dạng (vua – tôi, thân phụ – con cái, phu nhân - ông xã, bạn hữu...), thực hiện ngọn cờ cho việc ổn định quyết định xã hội, nhằm thống nhất và quản lý và vận hành xã hội. Điều cơ không những đảm bảo an toàn mang lại quyền lợi và nghĩa vụ ở trong nhà Lý mà còn phải bịa đặt hệ thống móng cho việc trở nên tân tiến dạy dỗ và khoa cử Nho học tập của những triều đại sau này[9].

Khoa cử[sửa | sửa mã nguồn]

Cùng việc cởi Văn Miếu, ngôi nhà Lý quan hoài cho tới việc tổ chức triển khai thi tuyển nhằm lựa lựa chọn nhân tài nhưng mà những triều đại trước cơ ko tiến hành.

Khoa đua thứ nhất được ngôi nhà Lý tổ chức triển khai nhập mon hai năm 1075, niên hiệu Thái Ninh thời vua Lý Nhân Tông, gọi là đua Minh kinh bác bỏ học tập. Lê Văn Thịnh người thôn Báo Tháp xã Đông Cứu (nay nằm trong thị trấn Gia Bình tỉnh Bắc Ninh) đỗ đầu nằm trong rộng lớn 10 người trúng tuyển chọn. Ông trở nên thủ khoa thứ nhất nhập lịch sử hào hùng Việt Nam[10].

Việc cởi khoa đua Nho giáo thứ nhất lưu lại mốc về sự việc ngôi nhà Lý đầu tiên tuyển chọn người theo gót Nho giáo thực hiện quan liêu kề bên đẳng cấp quan liêu lại thiên về kỹ năng Phật giáo trước đó[11]. Trong kỳ đua loại tư, sỹ tử nên ghi chép luận về chủ thể Y quốc thiên (thiên trị nước) và thiên tử truyện (truyện đế vương).

Các khoa đua ko chất vấn riêng biệt về kỹ năng một nghành nghề dịch vụ Nho giáo đơn giản nhưng mà chất vấn cả về Phật giáo và Đạo giáo, nên là yên cầu người ứng thí những khoa đua nên thông hiểu kỹ năng cả tía đạo này mới mẻ rất có thể đỗ đạt[12]. Việc tổ chức triển khai đua Tam giáo (Phật, Nho, Đạo) đầu tiên được tiến hành năm 1195 bên dưới triều vua Lý Cao Tông. Thi cử vị cả Phật giáo, Nho giáo và Đạo giáo phản ánh tam giáo đồng nguyên vẹn khá thông dụng nhập thời Lý[13]. Sử gia Ngô Sĩ Liên thời Hậu Lê theo gót ý kiến duy nhất Nho giáo ko ưng ý với việc này[14]:

Xem thêm: thành tựu văn minh đại việt được unesco công nhận

Thi tam giáo là đua xét những người dân thông hiểu cả đạo Nho, đạo Giáo và đạo Phật đua mang lại đỗ. Bậc chân Nho thời xưa cũng có thể có những người dân học tập rộng lớn sách bách gia, tham ô bác bỏ Phật gia, Lão gia, tuy nhiên sau biết Lão, Phật là mơ hồ nước, không tồn tại khu vực cầm được, nên lại quy về nghiên cứu và phân tích Lục kinh. Lục kinh tuyên giáo của Khổng Tử, sở hữu luân lý vua tôi, thân phụ con cái, sở hữu dạy dỗ về quy tắc của việc vật và đạo thông thường của loại người, nhưng mà khả năng và ý chí cốt tinh xảo và thường xuyên nhất. Người này tiếp tục học tập Nho gia và lại học tập tăng Đạo gia, Phật gia thì thấy sách đạo nói: "Thiên biến hóa vạn hóa, sở hữu đức hay là không sở hữu đức, thoe việc nhưng mà chạm màn hình, vết tích ko thường"; sách Phật nói: "không sinh, ko khử, ko ở đâu lại, cũng ko cút đâu, cũng ko cân nặng lực, cũng ko tướng mạo mạo", đều là học tập lộn xộn không tồn tại đơn thuần, lòng lếu láo tạp ko thường xuyên nhất, dẫu mang lại học tập được sách xưa của Hiên Viên, Đế Cốc, nắm rõ phép thuật của Át-nan-ma-ha thì tiện ích gì mang lại thế đạo, cùng với nước nhà? Lấy những người dân đỗ nhằm thực hiện gì?

Sử sách biên chép về những khoa không giống bên dưới triều Lý, nhập cơ sở hữu những khoa đua ko ghi rõ ràng thương hiệu người đỗ[2][11][15][16][17]:

  • Năm 1076 niên hiệu Anh Vũ Chiêu Thắng triều Lý Nhân Tông, cởi kì đua ghi chép, toán và luật nhằm lựa chọn người tái hiện lại và viên
  • Khoa Bính Dần (1086) niên hiệu Quảng Hựu triều Lý Nhân Tông, đua những người dân văn học tập nội địa, bổ sung cập nhật nhập Viện hàn lâm. Mạc Hiển Tích đỗ đầu
  • Khoa Nhâm Thân (1152) niên hiệu Đại Định triều Lý Anh Tông, đua Đình
  • Khoa Ất Dậu (1165) niên hiệu Chính Long Báo Ứng triều Lý Anh Tông, đua học viên (như đua Tiến sĩ thời Hậu Lê sau này)
  • Khoa Ất Tỵ (1185) niên hiệu Trinh Phù triều Lý Cao Tông, đua học viên, lấy đỗ Bùi Quốc Khái, Đỗ Thế Diên và Đặng Nghiêm toàn bộ 30 người
  • Khoa Quý Sửu (1193), niên hiệu Thiên Tư Gia Thụy triều Lý Cao Tông, đua những thân sĩ nội địa nhằm nhập hầu điểm vua học
  • Khoa Ất Mão (1195) niên hiệu Thiên Tư Gia Thụy triều Lý Cao Tông, đua Tam giáo. Những người đỗ kỳ đua này cũng khá được trao học tập vị giống như các người đỗ Nho học
  • Khoa Quý Sửu (1213) niên hiệu Kiến Gia triều Lý Huệ Tông, đua học viên, chia thành tam giáp; lấy Phạm Công Bình đỗ đầu.

Nhà Lý tổ chức triển khai khoa cử ko thường xuyên theo gót lịch và những kỳ đua cũng chưa tồn tại phương pháp chắc chắn. Các kỳ đua xa nhau chừng khá xa thẳm và trong khoảng 66 năm kể từ 1086 cho tới 1152 ko thấy biên chép một khoa đua này. Sách Kiến văn tè lục của Lê Quý Đôn thế kỷ 18 cho biết thêm thể văn ngôi trường đua thời Lý không thể được truyền lại[18].

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Nhà Lý
  • Tôn giáo Đại Việt thời Lý
  • Giáo dục khoa cử thời Trần

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn ngôi nhà biên (2008), Đại cương lịch sử hào hùng Việt Nam, Nhà xuất bạn dạng Giáo dục
  • Lê Quý Đôn (2007), Kiến văn tè lục, Nhà xuất bạn dạng Văn hóa thông tin
  • Mai Hồng (1989), Các trạng nguyên vẹn nước ta, Nhà xuất bạn dạng Giáo dục
  • Nhiều người sáng tác (2009), Kỷ yếu đuối Hội thảo khoa học tập về 1000 năm vương vãi triều Lý và đế đô Thăng Long, Nhà xuất bạn dạng Thế giới
  • Phan Ngọc Liên (2006), Giáo dục và thi tuyển ở Việt Nam, Nhà xuất bạn dạng Từ điển bách khoa
  • Phan Huy Chú (2008), Lịch triều hiến chương loại chí, luyện 2, Nhà xuất bạn dạng Giáo dục

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Kỷ yếu đuối hội thảo chiến lược khoa học tập về 1000 năm vương vãi triều Lý và đế đô Thăng Long, tr 592
  2. ^ a b Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn, sách tiếp tục dẫn, tr 261
  3. ^ a b c Kỷ yếu đuối hội thảo chiến lược khoa học tập về 1000 năm vương vãi triều Lý và đế đô Thăng Long, tr 594
  4. ^ Kỷ yếu đuối hội thảo chiến lược khoa học tập về 1000 năm vương vãi triều Lý và đế đô Thăng Long, tr 596
  5. ^ Kỷ yếu đuối hội thảo chiến lược khoa học tập về 1000 năm vương vãi triều Lý và đế đô Thăng Long, tr 595-596
  6. ^ Phan Ngọc Liên, sách tiếp tục dẫn, tr 56-57
  7. ^ Mai Hồng, sách tiếp tục dẫn, tr 13-14
  8. ^ Phan Ngọc Liên, sách tiếp tục dẫn, tr 58
  9. ^ Kỷ yếu đuối hội thảo chiến lược khoa học tập về 1000 năm vương vãi triều Lý và đế đô Thăng Long, tr 599-600
  10. ^ Mai Hồng, sách tiếp tục dẫn, tr 22
  11. ^ a b Kỷ yếu đuối hội thảo chiến lược khoa học tập về 1000 năm vương vãi triều Lý và đế đô Thăng Long, tr 597
  12. ^ Mai Hồng, sách tiếp tục dẫn, tr 14
  13. ^ Kỷ yếu đuối hội thảo chiến lược khoa học tập về 1000 năm vương vãi triều Lý và đế đô Thăng Long, tr 598
  14. ^ Phan Huy Chú, sách tiếp tục dẫn, tr 7-8
  15. ^ Lê Quý Đôn, sách tiếp tục dẫn, tr 86
  16. ^ Khâm quyết định Việt sử thông giám cương mục, quyển V
  17. ^ Phan Ngọc Liên, sách tiếp tục dẫn, tr 59
  18. ^ Lê Quý Đôn, sách tiếp tục dẫn, tr 123